Trong bối cảnh thành phố đang thúc đẩy mạnh mẽ các dự án đường ven sông kết nối bám sông hướng biển, việc định hình một chiến lược đột phá cho ngành sản xuất và du lịch thuyền buồm, du thuyền đang trở thành một đòi hỏi cấp bách. 

Để tìm lời giải mang tính hành động cho bài toán này, chúng tôi đã có cuộc trao đổi thẳng thắn với TS Phạm Viết Thuận – Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TPHCM.

Mở không gian hướng biển: Những "chiến lược" mới

Phóng viên: Thưa ông, ngoài lợi thế tự nhiên sẵn có là hơn 1.000 km sông kênh rạch, đặt trong bối cảnh phát triển mới với các dự án hạ tầng ven sông đang được thúc đẩy, TPHCM hiện có thêm những yếu tố thu hút nào khác để bứt phá trở thành trung tâm du lịch thuyền buồm tầm cỡ?

TS Phạm Viết Thuận: Ngoài mạng lưới sông ngòi tự nhiên, TPHCM hiện nay đang sở hữu những "quân bài chiến lược" mới để bứt phá trở thành trung tâm du lịch thuyền buồm và du thuyền tầm cỡ quốc tế.

Đầu tiên là không gian mở rộng hướng biển sau sáp nhập vùng, tạo ra sự kết nối rừng - biển liền mạch. Việc tích hợp tài nguyên tạo cho thành phố một không gian du lịch đa dạng, mở rộng từ vùng sông nội đô ra đến biển lớn. Thuyền buồm không còn bị bó hẹp trên sông Sài Gòn mà có hành trình dài, chạy thẳng từ trung tâm (quận 1 cũ) qua Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ để ra biển Đông, hoặc kết nối tới các vùng biển lân cận như Vũng Tàu.

Thứ hai, không gian ven biển rộng mở tại Cần Giờ gắn liền với dự án Siêu cảng quốc tế tạo điều kiện tối đa để xây dựng các marina (bến du thuyền) hiện đại bậc nhất, đủ sức tiếp nhận các đội thuyền buồm thể thao và du thuyền siêu sang từ khắp nơi trên thế giới như hãng SENWIN hay CORSAIR.

- Một trong những rào cản vật lý lớn nhất đối với giao thông thủy nội đô lâu nay là tĩnh không cầu. Vấn đề này đang được thành phố giải quyết ra sao để mở đường cho ngành du lịch cao cấp này, thưa ông?

- Đây chính là yếu tố chiến lược thứ ba: Gỡ bỏ các "nút thắt" tĩnh không cầu. Thành phố đã quyết liệt nâng tĩnh không các cây cầu cũ (như cầu Bình Triệu 1, Bình Phước 1). Việc này giúp thông luồng giao thông thủy, cho phép các loại thuyền buồm có cột buồm cao (vốn bị kẹt trước đây) dễ dàng di chuyển sâu vào nội đô hoặc ngược dòng lên vùng Đông Nam Bộ. Điều này mở ra chương mới về phát triển ngành du lịch thuyền buồm với vùng Nam Bộ vốn có hệ sinh thái sông nước trữ tình.

- Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, dòng vốn đầu tư và các sản phẩm dịch vụ thực tế trên địa bàn đang có chuyển biến như thế nào?

- Chúng ta đang chứng kiến sự bùng nổ của dòng vốn tư nhân và sản phẩm cao cấp. Thành phố đang thực hiện "vẽ lại bản đồ" giao thông và du lịch đường thủy, kêu gọi xã hội hóa mạnh mẽ để phát triển hệ thống bến tàu, cầu tàu chuyên dụng phục vụ du lịch, trong đó có ngành công nghệ mũi nhọn thuyền buồm. Hiện tại, thành phố đang có nhà xưởng sản xuất thuyền buồm xuất khẩu đi khắp thế giới, thu hút hơn 700 công nhân kỹ thuật lành nghề tại SEMWIN.

Song song đó, các siêu tập đoàn đã nhập cuộc. Nhiều doanh nghiệp lớn như Corsair, Senwin... đang đổ hàng triệu USD để phát triển các đội tàu, du thuyền, và loại hình thuyền buồm hai thân (catamaran) sang trọng. Du khách không chỉ đi ngắm cảnh đơn thuần mà được trải nghiệm các tour ngắm hoàng hôn, ăn tối thượng lưu kết hợp nghệ thuật đặc sắc.

Đặc biệt, sức hút từ "Kinh tế ánh sáng" của một trung tâm năng động với các tòa nhà chọc trời rực rỡ về đêm, kết hợp trải nghiệm giương buồm đón gió giữa lòng đô thị là lợi thế độc quyền giúp TPHCM giữ chân dòng khách quốc tế chất lượng cao và giới thượng lưu. Ngành thuyền buồm trong du lịch chính là đòn bẩy mạnh mẽ cho kinh tế đêm và dòng khách chi tiêu cao.

Đòn bẩy kinh tế: Đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số

- Nếu khai thác hiệu quả tiềm năng này trong bối cảnh hiện nay, loại hình này sẽ đóng góp trực tiếp như thế nào vào bức tranh kinh tế chung của TPHCM?

- Việc khai thác hiệu quả ngành sản xuất và du lịch thuyền buồm sẽ đóng góp trực tiếp vào mục tiêu đưa kinh tế TPHCM tăng trưởng hai con số thông qua 4 mũi nhọn cốt lõi.

Mũi nhọn thứ nhất là tạo ra chuỗi giá trị công nghiệp công nghệ cao. Sản xuất thuyền buồm và du thuyền không phải là cơ khí thông thường, mà là ngành công nghiệp chế tạo cao cấp, kết hợp công nghệ vật liệu mới (nhựa composite siêu nhẹ, sợi carbon) và thiết kế hiện đại. Phát triển ngành này sẽ kéo theo các nhà máy đóng tàu, xưởng bảo dưỡng, và các doanh nghiệp sản xuất linh kiện phụ trợ đổ vốn đầu tư vào các khu công nghiệp ven biển hoặc ven sông của thành phố. Đồng thời, nó tạo ra hàng nghìn việc làm kỹ thuật cao cho kỹ sư thiết kế, thợ cơ khí lành nghề, chuyên gia hàng hải với mức thu nhập vượt trội.

- Bên cạnh giá trị công nghiệp, giá trị gia tăng từ dịch vụ và du lịch thương mại sẽ thay đổi ra sao, thưa ông?

- Đó là mũi nhọn thứ hai: Kích hoạt dòng khách quốc tế chi tiêu cao và kéo dài thời gian lưu trú. Khách đi thuyền buồm và du thuyền là nhóm khách hàng siêu giàu, có mức chi tiêu cao gấp nhiều lần khách du lịch thông thường. Họ sẽ tạo ra sự bùng nổ doanh thu dịch vụ khi tiêu tiền vào các dịch vụ cao cấp đi kèm tại bến cảng như nhà hàng 5 sao, khách sạn hạng sang, mua sắm hàng hiệu, giải trí đêm và các câu lạc bộ thể thao biển. Những hành trình giương buồm xuyên đêm từ nội đô ra biển Cần Giờ hay đi liên tỉnh sẽ giữ chân du khách ở lại thành phố lâu hơn.

- Vậy còn nguồn thu ngân sách và việc định vị thương hiệu đô thị của TPHCM trên bản đồ thế giới thì sao?

- Kinh tế du thuyền mang lại nguồn thu bền vững cho ngân sách và định vị thương hiệu quốc tế. Thành phố sẽ thu được nguồn lợi lớn từ việc cho thuê mặt bằng bến cảng, phí neo đậu, phí dịch vụ cầu tàu, bảo dưỡng và đấu giá đất mặt tiền sông biển. Khi ngành du thuyền phát triển, giá trị bất động sản dọc các tuyến đường ven sông Sài Gòn và vùng biển Cần Giờ sẽ tăng vọt. Thành phố có thể khai thác nguồn lực tài chính khổng lồ này từ việc đấu giá đất để tái đầu tư cho hạ tầng.

Về mặt thương hiệu, loại hình này giúp định vị TPHCM thành đô thị sông nước tầm vóc toàn cầu, sánh ngang với các trung tâm du thuyền lớn như Monaco, Miami hay Singapore. Đây là minh chứng rõ ràng cho năng lực làm chủ kinh tế biển, biến TPHCM thành cửa ngõ kết nối hàng hải, thể thao và du lịch biển của cả vùng Đông Nam Bộ và khu vực.

Tháo gỡ nút thắt: 4 chính sách "hành động ngay"

- Tiềm năng và lợi ích lớn như vậy, nhưng vì sao TPHCM mãi vẫn chưa thể "giải bài toán" du lịch sông nước một cách triệt để? Đâu là những thách thức cốt lõi nhất hiện nay?

- Dù sở hữu tiềm năng khổng lồ, chúng ta vẫn gặp 4 trở ngại lớn khiến du lịch và sản xuất thuyền buồm chưa thể bứt phá:

+ Rào cản lớn về pháp lý: Quy trình cấp phép xây dựng bến thủy nội địa và bến du thuyền (marina) vô cùng phức tạp, liên quan đến nhiều cơ quan từ giao thông, đất đai, quy hoạch đến môi trường. Điều này tạo tâm lý e ngại cho nhà đầu tư, dẫn đến nhiều bến bãi lâm vào tình trạng hoạt động không phép hoặc bị xử lý.

+ Hạ tầng bến bãi yếu và thiếu: Sau khi một số bến cảng trung tâm dừng hoạt động, thành phố thiếu nghiêm trọng các bến thả neo chuẩn quốc tế. Phần lớn các bến hiện có quy mô nhỏ, thiếu tiện ích cao cấp đi kèm.

+ Vướng mắc về đăng kiểm phương tiện: Thuyền buồm thể thao và du thuyền hai thân (catamaran) là loại hình rất mới. Do chưa có bộ tiêu chuẩn kỹ thuật riêng biệt và rõ ràng nên việc đăng ký, đăng kiểm phương tiện gặp rất nhiều khó khăn.

+ Môi trường và cảnh quan hai bên bờ: Tình trạng rác thải sinh hoạt, ô nhiễm nguồn nước và nạn lục bình trên các tuyến kênh rạch vẫn chưa được giải quyết triệt để; các dịch vụ vui chơi, giải trí về đêm dọc bờ sông chưa đồng bộ, khiến hành trình dễ bị đơn điệu.

- Để không bỏ lỡ thời cơ, nếu đề xuất những chính sách có thể làm ngay, tác động ngay vào thực tiễn, ông sẽ kiến nghị những giải pháp cụ thể nào?

- Tôi đề xuất 4 hành động cụ thể cần quyết liệt triển khai ngay:

Một là, Đơn giản hóa thủ tục hành chính qua cơ chế "Một cửa" tại TPHCM. Thành lập một đầu mối duy nhất phối hợp giữa các sở ngành (Giao thông vận tải, Du lịch, Tài nguyên và Môi trường) để tiếp nhận và xử lý hồ sơ cấp phép bến thủy, bến du thuyền. Việc giảm thời gian chờ đợi từ vài năm xuống còn vài tháng sẽ kích hoạt ngay làn sóng đầu tư hạ tầng bến bãi từ các tập đoàn tư nhân.

Hai là, Thử nghiệm cơ chế "Cảng tạm, Bến tạm" tại các dự án ven sông. Cho phép các doanh nghiệp lữ hành và sản xuất đóng tàu sử dụng các quỹ đất hành lang sông nước tạm thời chưa xây dựng để làm bến đón trả khách hoặc bến hạ thủy thử nghiệm. Giải pháp này giải quyết ngay bài toán thiếu bến đậu du thuyền trong ngắn hạn mà không cần chờ đợi quy hoạch dài hạn được phê duyệt.

Ba là, Ban hành bộ tiêu chuẩn đăng kiểm tạm thời cho thuyền buồm. Thành phố cần phối hợp với Cục Đăng kiểm ban hành hướng dẫn kỹ thuật tạm thời, công nhận các chứng chỉ chất lượng quốc tế (như tiêu chuẩn CE của châu Âu hay thông số của Mỹ) đối với các dòng thuyền buồm ngoại nhập hoặc sản xuất trong nước. Điều này giúp khơi thông dòng phương tiện, giải phóng cho hàng trăm chiếc thuyền buồm và du thuyền đang phải "nằm bờ" có thể chính thức hoạt động kinh doanh hợp pháp.

Bốn là, Kêu gọi xã hội hóa thu gom rác và chỉnh trang cảnh quan điểm đến. Giao quyền khai thác dịch vụ quảng cáo hoặc kinh doanh dịch vụ phụ trợ tại các bến tàu cho doanh nghiệp tư nhân, đổi lại họ phải chịu trách nhiệm vớt rác, làm sạch mặt nước và trang trí hệ thống chiếu sáng nghệ thuật quanh khu vực bến tàu. Biện pháp này nâng cao chất lượng trải nghiệm của du khách ngay lập tức, cải thiện bộ mặt đô thị sông nước mà hoàn toàn không tiêu tốn ngân sách nhà nước.

- Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi thẳng thắn và những giải pháp rất thực tế này!

Cái "bắt tay" ý nghĩa trong phát triển công nghệ du thuyền cho Việt Nam

Ngày 18-6, Văn phòng Hỗ trợ chính sách đầu tư Quốc gia – Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TPHCM và Công ty TNHH CORSAIR MARINE International ký kết chương trình hợp tác tư vấn chính sách đầu tư, định hướng chiến lược và các bước triển khai cụ thể nhằm hỗ trợ thương hiệu SENWIN và CORSAIR, xây dựng cơ sở sản xuất, đóng góp tích cực vào quá trình xây dựng ngành công nghiệp du thuyền và thuyền buồm tại Việt Nam.

Theo đó, hai bên sẽ phối hợp triển khai các hoạt động tư vấn chính sách đầu tư, khảo sát quỹ đất xây dựng nhà máy quy mô từ 5 đến 10 ha, hỗ trợ hoàn thiện các thủ tục pháp lý, đăng ký bảo hộ thương hiệu SENWIN và CORSAIR, đồng thời phát triển mạng lưới phân phối sản phẩm tại Việt Nam. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm xây dựng cơ sở sản xuất phục vụ cả thị trường trong nước và đẩy mạnh hơn nữa xuất khẩu các sản phẩm mang thương hiệu SENWIN và CORSAIR ra thế giới.

Đại diện ký kết là Ts Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TPHCM, đại diện Văn phòng Hỗ trợ chính sách đầu tư Quốc gia và ông Richard Geoffrey Ward, Tổng Giám đốc Công ty TNHH CORSAIR MARINE International, doanh nhân người Australia có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực đóng tàu và thuyền buồm thể thao.

Theo TS Phạm Viết Thuận, việc doanh nghiệp quốc tế đã lựa chọn Việt Nam làm điểm đến đầu tư cho thấy niềm tin ngày càng lớn của cộng đồng doanh nghiệp nước ngoài đối với môi trường kinh doanh trong nước. Trong những năm gần đây, Việt Nam liên tục duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế thuộc nhóm cao nhất khu vực. Năm 2025, tăng trưởng GDP đạt trên 8%, trong khi dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục tăng mạnh, khẳng định vị thế là điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư toàn cầu. Đặc biệt việc ký kết hợp tác này có thể giúp cho trên 700 công nhân kỷ thuật có việc làm tại TPHCM.