Trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để chính thức nâng hạng lên thị trường mới nổi vào năm 2026, đồng thời khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp gia đình, thể hiện sức bật tăng trưởng ấn tượng, vai trò của Hội đồng Quản trị (HĐQT) đang được định vị lại, trở thành yếu tố then chốt quyết định khả năng thu hút vốn và xây dựng danh tiếng quốc tế.
Diễn đàn thường niên về quản trị công ty (AF8) do Viện Thành viên Hội đồng Quản trị Việt Nam (VIOD) tổ chức mới đây đã nhấn mạnh một sự thật không thể phủ nhận: Thị trường chứng khoán Việt Nam đang trở nên hấp dẫn, dự báo có thể thu hút lượng vốn quốc tế đáng kể, từ 3-5 tỉ USD trong ngắn hạn sau khi nâng hạng. Thế nhưng, việc phân bổ nguồn vốn này lại phụ thuộc vào chất lượng quản trị của doanh nghiệp.
Bởi lẽ, quản trị công ty chính là nguồn gốc của tính minh bạch và là tiêu chí số một trong quyết định phân bổ vốn của các nhà đầu tư có trách nhiệm. Nó quyết định cách doanh nghiệp sử dụng vốn, quản trị rủi ro, bảo vệ cổ đông và xây dựng uy tín. Bên cạnh các yếu tố tài chính, AF8 đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của hai yếu tố phi tài chính cốt lõi: Niềm tin và Danh tiếng. Một HĐQT có trách nhiệm, giám sát hiệu quả và quản trị rủi ro tốt sẽ tạo ra hiệu ứng lan toả mạnh mẽ, giúp xây dựng hai tài sản vô hình này, vốn là "sức mạnh mềm" có trọng số ngày càng lớn trong việc định giá doanh nghiệp trên thị trường vốn.
Theo Báo cáo khảo sát doanh nghiệp gia đình lần thứ 12 của PwC năm 2025, cho thấy 75% doanh nghiệp gia đình Việt Nam đã ghi nhận tăng trưởng trong năm qua, vượt xa mức trung bình toàn cầu là 57%. Đáng chú ý, tỉ lệ 41% doanh nghiệp tăng trưởng hai con số cho thấy sức mạnh nội tại đáng kể của khu vực này. Tuy nhiên, để chuyển hóa sức mạnh tăng trưởng thành vị thế vững chắc trên thị trường vốn quốc tế, các chuyên gia khẳng định đòi hỏi phải có sự "bứt phá" trong tư duy quản trị.
Mặc dù có tốc độ tăng trưởng vượt trội, khu vực doanh nghiệp tư nhân, nơi có khoảng 70% mang tính chất gia đình, vẫn đối diện với những khoảng trống đáng lo ngại về quản trị. Chỉ 25% doanh nghiệp gia đình Việt Nam có tầm nhìn dài hạn, thấp hơn nhiều so với mức 63% toàn cầu. Tới 72% doanh nghiệp vẫn ưu tiên lợi nhuận ngắn hạn, và chỉ 22% minh bạch hóa hành động và truyền thông mục tiêu ra bên ngoài (so với 45% toàn cầu).
Ông Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), chỉ rõ tính gia đình vừa tạo sức mạnh liên kết, đồng thời cũng làm nảy sinh những thách thức trong quản trị và ra quyết định. Đặc biệt, bài toán chuyển giao thế hệ được ông mô tả là "điểm nghẽn ảnh hưởng trực tiếp đến sự bền vững của thương hiệu".
Trước yêu cầu nâng cấp toàn diện của thị trường, các chuyên gia nhất trí rằng sự thay đổi phải bắt đầu từ HĐQT. Thứ nhất, đó là chuyển đổi tư duy. Tư duy HĐQT phải chuyển từ tuân thủ truyền thống sang tuân thủ chủ động, hướng tới quản trị hiệu quả theo các nguyên tắc và chuẩn mực quốc tế. Tiếp theo là phải chuyên nghiệp hóa cấu trúc.
Theo ông Nguyễn Hoàng Nam, Phó Tổng giám đốc PwC Việt Nam, khẳng định: "Thương hiệu sẽ không đủ sức cạnh tranh nếu doanh nghiệp vẫn vận hành theo mô hình gia đình truyền thống nhưng lại muốn phát triển theo chuẩn doanh nghiệp hiện đại". Do đó, việc chuyên nghiệp hóa cấu trúc quản trị là bắt buộc.
Về chất lượng nhân sự, ông Trịnh Tiến Dũng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đại Dũng (Đại Dũng Corp), đưa ra quan điểm thẳng thắn: "Người làm lãnh đạo cũng nên là người có năng lực nhất, không nhất thiết là con cái hay người có nhiều tiền nhất". Ông nhấn mạnh nguyên tắc quản trị cần có là HĐQT chuyên nghiệp, phải có KPI và năng lực ra quyết định chiến lược.
Để nâng cao chất lượng ra quyết định chiến lược và thách thức tư duy truyền thống, ông Dũng khuyến nghị HĐQT cần "bổ sung các thành viên độc lập có kinh nghiệm đa ngành". Đây là cách hiệu quả để HĐQT thực sự có năng lực giám sát và điều hành chiến lược.
Đối với doanh nghiệp gia đình, ông Bùi Thanh Minh đề xuất công cụ để vượt qua rủi ro nội tại là xây dựng hiến pháp gia đình và tách bạch sở hữu – điều hành.
Bà Hà Thu Thanh, Chủ tịch VIOD, nhấn mạnh rằng muốn định vị thương hiệu bền vững, doanh nghiệp cần "bước ra khỏi mô hình vận hành truyền thống" để tiếp cận quản trị hiện đại, coi QTCT như một tài sản vô hình.
Các chuyên gia cũng khẳng định trong giai đoạn hiện nay, HĐQT chính là kiến trúc sư trưởng, người quyết định tốc độ và sự bền vững của thương hiệu Việt trên hành trình vươn tầm khu vực và định vị niềm tin trên thị trường vốn toàn cầu.
Trong bối cảnh thị trường đang đòi hỏi sự minh bạch và trách nhiệm cao hơn, chất lượng HĐQT đã trở thành tiêu chí quyết định. Vì HĐQT là nguồn gốc của minh bạch và quản trị rủi ro. HĐQT là mục tiêu trung tâm và ưu tiên hàng đầu trong chiến lược phát triển chiều sâu của thị trường vốn. QTCT chính là yếu tố quyết định cách doanh nghiệp sử dụng vốn, quản trị rủi ro, bảo vệ cổ đông và xây dựng uy tín với nhà đầu tư. Đặc biệt HĐQT là nguồn gốc của tính minh bạch, chất lượng QTCT được xem là tiêu chí số một trong quyết định phân bổ vốn của các nhà đầu tư có trách nhiệm vào các thị trường mới nổi như Việt Nam.
Hai yếu tố phi tài chính cốt lõi này đang có trọng số ngày càng lớn trong việc định giá doanh nghiệp trên thị trường vốn. Một HĐQT có trách nhiệm, giám sát hiệu quả và quản trị rủi ro tốt sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, giúp xây dựng niềm tin của nhà đầu tư và danh tiếng trên thị trường. Đối với các doanh nghiệp gia đình – chiếm khoảng 70% doanh nghiệp tư nhân Việt Nam – HĐQT đóng vai trò then chốt trong việc xử lý bài toán chuyển giao thế hệ, một "điểm nghẽn" ảnh hưởng trực tiếp đến sự bền vững của thương hiệu.
